دوشنبه , ۳۰ فروردین ۱۴۰۰

چگونه درست فکر کنیم؟

آسيه اميدوار- کارشناس ارشد روان شناسي: مهسا دانش آموز سال اول دبيرستان است و به دليل جابه جايي مدرسه و دوري از دوستانش و نيز ورود به مقطع جديد به حالات اضطرابي دچار شده است. به طوري که شب ها به سختي مي تواند بخوابد. روزي از دوستش شنيد که او مشکلي مشابه وي دارد و نوعي قرص براي برطرف کردن اين مشکل مصرف مي کند. مهسا نيز طبق سفارش دوستش و بدون مشورت با پزشک مصرف اين قرص را شروع کرد.حالا بعد از چند ماه اوضاع به جايي کشيده است که مهسا به قرص نوعي وابستگي پيدا کرده است و اصلا نمي تواند بدون مصرف آن بخوابد.

امروزه افراد به اندازه اي در معرض اطلاعات مختلف، متعدد و ناسالم اند که ضرورت دارد هر يک از اين اطلاعات به خوبي ارزيابي، تجزيه ، تحليل وبررسي شود. در زندگي امروز نمي توان هر گفته ومطلبي را بدون مطالعه وتفکر قبول کرد.بنابراين ضروري است به افراد کمک شود تا بهتر بتوانند از قدرت تفکر وعقل و به عبارت ديگر مهارت هاي تفکر خود استفاده کنند.تفکر نقادانه فرآيندي است که طي آن با بررسي افکار و عقايد خود و ديگران مي توان به درک بهتري از مسائل دست يافت.

تفکر نقادانه

ربابه نوري در کتاب «مهارت تفکر نقادانه و خلاق» نقد کردن را سنجيدن،ارزيابي، مطالعه وبررسي کردن يک موضوع تعريف مي کند، او در اين کتاب مي نويسد: گاهي ممکن است عده اي تصورکنند که منظور از نقدکردن ، انتقاد، عيب جويي و مواردي از اين قبيل است اما منظور از تفکر نقادانه ، آن است که فرد قبل از اين که تصميمي بگيرد يا کاري را شروع کند، خوب بينديشد و بررسي کند آيا کاري که انجام مي دهد يا تصميمي که مي گيرد صحيح است يا نه ؟ در اين نوع برداشت، فرد براي کارهاي خود دليل و مدرک دارد. هر حرفي را به راحتي قبول نمي کند ، مگر آن که دليلي براي قبول کردن آن مطلب بيابد و درستي آن را بررسي کند .مثلا اگر مهسا باديدنقادانه اي به پيشنهاد دوستش نگاه مي کرد،حتما احتمالاتي چون مضر بودن قرص پيشنهادي يا عوارض ناشي از آن و وابستگي به دارو را درنظر مي گرفت.

پرورش تفکر نقادانه

لازمه تفکر نقادانه آن است که فرد درباره موضوع، اطلاعات جمع آوري کند ، به ارزيابي، تفکر ومطالعه بپردازد. در بعضي از موارد جوانان و نوجواناني که به بررسي و ارزيابي حرف هاي بزرگسالان مي پردازند، افرادي بي ملاحظه و پررو در نظر گرفته مي شوند ، در حالي که داشتن اين روحيه با حفظ احترام بزرگسالان منعي ندارد. نکته مهم ديگر آن است که اگر نوجوانان بدون چون و چرا از آن چه که ديگران به آن ها مي گويند ، پيروي کنند، اين خطر وجود دارد که در همه موارد مطيعانه عمل کنند.خطر اساسي اين نوع برخورد آن است که هنگام مواجهه با اطلاعات ورسانه هاي ناسالم و افراد سوء استفاده گر نيز اين افراد بدون تفکر و ارزيابي مطالب گفته شده از سوي آنان را باور و بر اين اساس عمل مي کنند. بنابراين سعي کنيد در برخورد با ديگران روحيه نقد، ارزيابي ، سؤال کردن و …. را افزايش دهيد . پيرو بودن با تفکر نقادانه تا حدودي تضاد دارد. بهتر است که فرد به ارزيابي خود بپردازد ، سؤال هاي خود را مطرح کند و سپس با آگاهي بيش تري تصميم بگيرد يا فعاليتي را انجام دهد . نتيجه آن است که او با رشد و فهم بيش تري از مطالب سالم پيروي خواهد کرد.نکته ديگر آن است که گاهي اوقات به اشتباه ممکن است اين تصور پيش آيد که تفکر نقادانه به معني بد بيني ، منفي بافي يا اعتماد نکردن به ديگران باشد . اين تصور هم کاملا اشتباه است . در تفکر نقادانه فرد در پي واقعيت واطلاعات واقعي است نه منفي بافي . مطلب مهم اين است که فرد براي محافظت ازخود درمقابل آسيب هاي رواني، اجتماعي و در مواجهه با فرهنگ ها ، انسان ها ، باورها و عقايد سالم و ناسالم حق دارد که از نيروي تفکر خود استفاده کند. درست آن است که ابتدا شرايط خوب سنجيده و ارزيابي و سپس اقدام و تصميم گيري انجام شود. اين به معناي بي اعتمادي ، منفي بافي و بدبيني نيست، بلکه فقط جست و جوي واقعيت هاست.

اصول تفکر نقادانه

براي انجام تفکرنقادانه بهتراست از اصول و مراحل زير استفاده شود:

1 – به آن چه گفته مي شود يا آن چه که از شما درخواست مي شود،  خوب توجه کنيد.به راحتي هرمطلبي را قبول نکنيد. به هردرخواستي که از شما مي شود، فورا پاسخ ندهيد . به خود فرصت دهيد که در مورد آن خوب فکر کنيد. هيچ وقت هيچ کس از فکر کردن لطمه نديده است. بعضي افراد خيلي سريع و با شتاب تصميم مي گيرند و به راحتي مطالب را قبول مي کنند . به اين حالت ، رفتار تکانشي گفته مي شود. منظور اين است که فرد فرصت فکر ، بررسي و ارزيابي به خودنمي دهد.به همين دليل باعجله وشتاب تصميم مي گيرد يا کار و فعاليتي را شروع مي کند.

2 – در مورد آن چه براي شما مشخص نيست، بپرسيد. در مورد هر موضوعي که براي تان مبهم است ، هم از خودتان و هم از طرف مقابل تان سؤال کنيد و دوباره به آنچه گفته مي شود فکر کنيد.

3 – بکوشيد از زاويه ديگري نيز به موضوع نگاه کنيد. به جز آن چه که مي شنويد و به شما گفته مي شود ، به جنبه هاي ديگري از آن موضوع فکر کنيد. به حقايق پنهان توجه زيادي داشته باشيد .

4 – همه آن چه را به شما گفته مي شود ياخودتان به آن نتيجه رسيده ايد ارزيابي کنيد. از خود بپرسيد: چرا اين پيشنهاد را به من مي کند ؟ دليل اين رفتار يا اين اقدام يا… چه چيزي مي تواند باشد ؟

5 – در پي دلايل، مدارک و شواهد ديگري از موضوع باشيد.

6 – بکوشيد خود را فقط به يک فکر يا نظر محدود نکنيد. انعطاف پذير باشيد. تاکيد به يک فکر،عقيده يا نظر باعث مي شود اشتباه کنيد. ذهن خود را باز بگذاريد تا حقيقت را بيابيد.

7 – بر اساس تفکر ، جست وجو و ارزيابي خود ، تصميم بگيريد واقدام مناسب را انجام دهيد.
منبع: پایگاه خبری تعامل

همچنین ببینید

خانم ها بخوانند و بدانند …

⭕️ حوادث ناگوار را از همسرتان پنهان نکنید، چرا که ممکن است او از راه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.