یکشنبه , ۱ مرداد ۱۳۹۶
خانه » فرهنگی و مذهبی » یادی از ضیاء لشکر

یادی از ضیاء لشکر

31362 500x250 یادی از ضیاء لشکر

ضیاء لشکر، محمد تقی متخلص به دانش که در سال ۱۲۴۰ در تفرش به دنیا آمد فرزند میرزا حسین وزیر تفرشی، ادیب، طنزپرداز، شاعر و خطاط و مجموعه دار خط و عکس و قلمدان بود.

نزد ملا عبدالصمد یزدی و میرزا ابوالحسن جلوه ادب و حکمت آموخت و سپس وارد خدمات دیوانی شد. نخست (ضیاء لشکر) و بعدها (مستشار اعظم) لقب گرفت. متن قانون اساسی به خط او (و فرمان مشروطیت و متمم قانون اساسی به خط دیگران) است.

ضیاء لشکر از طنزپردازان کم نظیر عصر خود بود و مجموعه آثار منظوم طنز و فکاهت او که آن را با نام مستعار (حکیم سوری) منتشر کرد، از آثار ماندگار طنز سیاسی – اجتماعی در ادبیات فارسی است.

دیوان حکیم سوری، اول بار مقدمه ی شیخ الرییس ابوالحسن میرزا قاجار در ۱۳۲۳ ق به خط میرزا زین العابدین ملک الخطاطین در هند به چاپ رسید و بعد از آن مکرر با مقدمه ی محتشم السلطنه حسن اسفندیاری در تهران چاپ شد. نمونه اشعار ضیاء لشکر در دیوان حکیم سوری در انتقاد از جماعت سورچران مجالس اطعام عمومی قبل از مشروطیت این است که به استقبال از غزل معروف فروغی بسطامی سروده شده است:

در سر سفره به سمت مرغ درازم
بیست نفر گر میانه فاصله باشد

در سر سبزی پلو به جفتک و عرعر
همچو خری کو به سبزه ها یله باشد

گه ز پی قلوه ام گهی ز پی دل
حسرتی لال به که یک دله باشد

قسمت همکاسه پاک خوردم و گفتم
(دوست نباید ز دوست در گله باشد)

سوری پرخور ز خوان فاتحه برخاست
گنده شکم چون زنی که حامله باشد

نیز از همین مقوله است:

در مجمعهء پلو بین بره به چنگ سوری
چون آهویی که او را شیر ژیان گرفته

بنگر چو در دهانش آن کله گربه ای را
چون گربه ای که بچه اندر دهان گرفته

هم در همین مضامین به استقبال قاآنی گفته است:

از آش رشته است لبالب تغارها
وز سوریان نشسته کنارش قطارها

آن کمچه های پر شده بر دست سوریان
مانند بیلها بر کف آبیارها

آن مرغ ها نهفته به سرپوش قاب ها
چون کبک ها که در شعب تیره غارها

سیخ کباب هاست به دست کبابیان
مانند نیزه ها به کف نیزه دارها

باز غزل انتقادی – سیاسی زیر را به استقبال لبیبی شاعر قرن پنجم ساخته است:

روزی ما، ز ازل، شلغم و ترب و تره شد
قسمت … ماهی و مرغ و بره شد

ته تغاری ز دو صد خون جگر حاصل ماست
وان که بد دوغ و قلندوغ، نصیبش کره شد

فلسفی! دفتر جامارسب و بقراط بپیچ
دوره، دوران علی چرکه و حاجی لره شد

روزمان چاشت ز آه زن و فرزند رسید
نالهء گرسنگان شب مان شب چره شد

این بدان قافیه گفتم که لبیبی گوید:
(کاروانی زده شد، کار گروهی سره شد)

دیوان اشعار جدی ضیاء لشکر که شامل بیش از هزار غزل و نمونه ای از قصاید و قطعات و مثنویات اوست، با عنوان دیوان هزار غزل – مصدر به مقدمه هایی به قلم علی اصغر حکمت و استاد جلال الدین همایی – در شمار انتشارات دانشگاه تهران در ۱۳۳۷ ش چاپ شده است.

دیگر تالیفات ضیاء لشکر عبارتند از: ن و القلم (شرح خطاطان)، مجمع الامثال (امثال و حکم زبان فارسی که پیش از امثال و حکم علامه دهخدا نوشته شده است)، بحر محیط (کشکول مفصلی از ادبیات نثر و نظم عربی و فارسی که تلخیص و گزیده ای از آن را نیز شخص مولف در کتابی به نام بحیره آورده است)، نوشین روان (زندگی نامه خسرو انوشیروان و شرح وقایع زمان سلطنت او)، اکسیر اعظم (منظومه فارسی در مبانی عرفان نظری و عملی)، بیان حقیقت (زندگی نامه خود نوشت و خاطرات مولف راجع به روزگاران قبل و بعد از مشروطیت)، لئالی شاهوار (گزینه ای از شعر شاعران فارسی گوی)، جنت عدن و چندین کتاب دیگر.

احمد نیکو همت، (ماده تاریخ) مرگ او را چنین سروده است:

یک بیفزا به (دانش اعظم)
سال فوتش شود به حرف هجا

منابع: دیوان هزار غزل، تقی دانش ضیاء لشکر، سه مقدمه به قلم علی اصغر حکمت، جلال همایی و هوشنگ میر مطهری ؛ زندگانی و آثار دانش ضیاء لشکر، احمد نیکو همت، ارمغان سال بیست و دوم، ش ۲ (اردیبهشت ۱۳۲۷)، ۶۶_۷۳ ؛ سخنوران نامی معاصر ۲/۱۳۲۳ ؛ تحقیقات شفاهی از آزرمیدخت دانش (میر مطهری) دختر ضیاء لشکر.

تکفال دات کام

همچنین ببینید

شهر زیر سنگ اسپانیا

همه ی ما دوست داریم که استفاده از عناصر موجود در طبیعت را در معماری …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *