دوشنبه , ۲۹ شهریور ۱۴۰۰

فرق فرشتگان و روح

مـراد از روح در قـرآن کـریـم :تـنـزل المـلائکـه و الروح فـیـهـا بـاذن ربـهـم مـن کـل امـر(۲۹۳) و مـراد از روح القـدس و روح الامـیـن چـسیت ؟ و آیا روح مذکور با روح انسان نسبتى دارد یا نه ؟ و وازن فرشتگان با روح چیست ؟

عـلامـه طـبـاطـبـائى مـى گـویـد: مـراد از روح القـدس و روح القـدس الامـیـن جبرئیل است چنان که فرماید:
قـل نـزله روح القدس من ربک بالحق (۲۹۴) بگو: روح القدس قرآن را بر تو به حق از جانب پروردکارت فرو فرستاد.
نـزل بـه الروح الامـیـن عـلى قـبـلک (۲۹۵) روح الامـیـن قرآن را بر قلب تو فرو فرستاد.

و امـا روح ظـاهـرا خـلقـتـى اسـت بـسـیـار وسـیـع ، از جـبـرئیـل و غـیـر جـبـرئیـل و خـلقـى اسـت از مـخـلوقـات خـدا افضل از جبرئیل و میکائیل . در سوره نبا وارد است که :
یـوم یـقـئم الروح و المـلائکـه صـفـا لا یـتـکـلمـون الا مـن اذن له الرحـمـن و قـال صـوابـا(۲۹۶) روز قـیـامـت روز اسـت کـه روح در مـحـضـر خـدا قـیـام مـى کند و فرشتگان نیز به طور صف بسته قیام دارند و کسى سخن نمى گوید مگر آن که خداوند رحمان به او اذن داده باشد و راست گوید.
چـون جـبـرئیـل مـسـلمـا از مـلائکـه اسـت ؛ و در ایـن آیـه روح در مـقـابـل مـلائکـه قـرار گـرفـتـه اسـت ، پـس روح غـیـر از مـلائکـه و جـبـرئیـل است و روح یک مرحله اى است از مراحل وجودات عالى که خلقتش از ملائکه اشرف و افضل است ، و ملائکه هم از آنها در اموراتى که انجام مى دهند، استمداد مى طلبد.
دو آیـه در قـرآن کـریـم وارد اسـت کـه دلالت دارد بـر ایـن کـه خداوند براى پیمابران و رسولان خود که مردم را به سوى حق دعوت مى کنند، روح را به آنها مى فرستد؛ و ملائکه هم که نزول مى کنند با روح پایین مى آیند. چنان که مى فرماید:
یـنـزل المـلائکـه بـالروح عـلى مـن یـشـاءمـن عـبـاده ان انـذروا انـه لا اله انـا فـاتـقـون (۲۹۷) خـدا فـرشـتگان را به روح فرو مى فرستد بر هر یک از بندگان خود که بخواهد، براى این که انذار کنند که هیچ معبودى جز خدانیست و باید شما از خدا بپرهیزند.
یـلقـى الروح من امره على من یشاء من عباده لینذر یوم التلاق (۲۹۸) القا مى کند روح را از امـر خـود بـر هـر یـک از بـنـدگـان خـود کـه بـخواهد برا آن که از روز تلاقى بترساند.

جبرئیل ؛ نزولاتش در اموراتى که انجام مى دهد؛ تدبیرى که در عالم مى کند از او استمداد مـى نـمـایـد؛ کـانـه او هـمـراه جـبـرئیـل اسـت ؛ و بـه تـعـبـیـر مـا مـثـل کـمک به جبرئیل است و در آیه کلمه القاء بسیار عجیب است . غرض این که که روح یـک واقـعـیـتـى و یک موجود اشرف افضلى است که چون ملائکه براى انجام امور عالم نازل مى شوند، او همراه ملائکه نازل مى شود، اآنهارا در ماوریت خود کمک کند. پس این همان هویت روح است .
بـنـابـرایـن جـبـرئیل ربطى به روح ندارد و از افراد و انواع روح نیست و روح نیز فرد نـدارد و خـود نـوعـى اسـت کـه مـنـحـصـر بـه شـخـص واحـد مـى بـاشـد و امـا جبرئیل از ملائکه است ، و روح یک واقعیتى است جداى از فرشتگان .

از ایـن کـه ؛ اقرآن روح به لفظ مفرد آورده شده است و ملائکه به صیغه جمع ، مـیـتـوان اسـسـتـفـاده کـرد؟ روح مـقـام جـامـعـیـتـى اسـت ، و قـربـش بـه پـروردگـار از جبرئیل بیشتر است (۲۹۹) .
ر تـفـسـیـر عـیـاشـى از امـام صـادق (عـلیـه السـلام ) در پـاسـخ سـوال از روح آمـده اسـت . روح مـخـلوقـى عـظـیـم اسـت کـه از جـبـرئیـل و مـیـکـائیل برتر و با احدى از فرشتگان جز محمد (ص ) نبوده و اکنون با ائمه (عـلیـه السـلام ) اسـت ، و ایـشـان را تـسـدیـد مـى کـنـدو آن چـه آرزو گـردد، یـافـت نشود(۳۰۰) .

سعد اسکاف (کفاشى ) گوید: مردى خدمت امیر المومنین (علیه السلام ) آمد و درباه روح پـرسـیـد کـه آیـا او هـمـان جـبـرئیـل اسـت ؟ امـیـر المـومـنـیـن (ع ) فـرمـود: جبرئیل از ملائکه است و روح غیر جبرئیل است – و این سخن را براى ا ان مرد نکرار فرمود – عـرض کـرد: سـخـن بـزرگـى گـفـتـى !! هـیـچ کـس عـقـیـده نـدارد کـه روح غـیـر از جـبـرئیـل اسـت حـضـرت فـرمـود: تـو خـود گـم راهـى و از اهل گم راهى روایت مى کنى ، خداى تعالى به پیامبرش مى فرماید: فرمان خدا آمدنى است ، آن را بـه شـتـابش تخواهید، او منزه است و از آن چه مشرکان با وى انباز مى کنند برتر اسـت . مـلائکـه را هـمـراه روح فرو مى فرستد(۳۰۱) پس روح غیر از ملائکه – صلوات الله علیهم – مى باشد(۳۰۲) .

و نیز در مورد توصیف روح امیر المومنین (علیه السلام ) مى فرماید: از براى او (روح ) هـفـتـاد هـزار زبـان لغـت کـه تـسـبـیـح خـداى تـعالى به آن لغات کند. و خداوند مـتـعال بر هر تسبیحى فرشته ا را خلق مى کند که با ملائکه تا روز قیامت پرواز کند؛ و خـداونـد خـلقـى را اعـظـم از او غـیـر از عـرش خـلق نـکـرد، و اگـر او بـخـواهـد (بـه عـنوان مـثـال و تـقـریب ذهن به عظمت وجودى و توانایى او) آسمان هفت گانه و هفت طبقه زمین را یک لقمه کند، قدرت دارد(۳۰۳) .
صـدر المـتـالهـین در آخر کتاب شواهد الربوبیه در مورد فرق روح و فرشت مى نـویـسـد: نـبـوت نـیـز سـارى در کـلیـه مـوجـودات اسـت ، لکـن اسـم نـبـى و رسول له جز بر یکى ملائکه ، به خصوص آنان که جنبه رسالت از طر ف خدا ندارند،، اطـلاق نـمـى شود و هر روحى از ارواح که مقام و مرتبه رسالت از طرف خدا ندارند، فقط روح اسـت ، لفـظ مـلک بـر او طلاق نمى شود. مگر به نحو مجاز؛ زیرا لفظ ملک مشتق است از الوکه به معناى رسالت .
امـا حـدیـثى که مرحوم طبرسى از امام صادق (علیه السلام ) روایت کرده که فرمود: هو مـلک اعـظـم مـن جـبـرئیل و میکائیل (۳۰۴) به گفته ملاصدار تعبیرى است مجازى نه حقیقى (۳۰۵) .

امـا ایـن کـه بـیـن روح انـسـان و آن روح چـه مـنـاسبتى است ؟ و چرا به روح انسان روح مى گـویـنـد؟ و آیـا در آیـه شـریـفـه :و یـسـئلونـک عـن الروح قـل الروح م امـر ربـى (۳۰۶) از آن روح سوال شده یا از روح انسان ؟

هـمـان طور که ذکر شد روح داراى خلقتى است ، اعظم از ملائکه و ربطى به انسان و روح انسان ندارد؛ و استعمال لفظ روح بر آن حقیقت و بر نفس هاى
انسان از باب اشتراک لفظى است نه اشتراک معنوى . و شاید معنوى . و شاید از ایـن نـظـر بـاشـد کـه نفس ناطقه انسان در سیر کمالى خود، در اثر مجاهدان و عبادات به مقامى مى رسد با آن روح هم دست و هم داستان مى شود.
در آیه شریفه مذکور از مطلق روح سوال مى کنند، نه از نفس ناطقه انسان ، چون جواب مى رسـد کـه : الروح مـن امـر ربى یعنى روح از عالم امر است ، نه انند انسان که از عـالم خـلق اسـت . و در پـرسـتـش هاى آنها هیچ سخنى از روح انسان نیست ، و على الظاهر از هـمـان نـروح کـه نـامـش ؛ قـرآن آمـده اسـت پـرسـش مـى کـنـنـد؛ و عـجـیـب ایـن اسـت کـه در ذیـل مى فرماید: و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا(۳۰۷) . یعنى خلقت روح و فـهـمـیـدن حـقیقت آن را علوم بشرى خارج است و به آسمانى به آن نمى توان دسترسى پیدا کرد(۳۰۸) .
بنابراین از آن چه گفته شد و از بیان امام خمیتى (ره ) در کتاب آداب الصلوه ، نتیجه مى شود که روح بر فرشتگان سیطره داشته و منزلتى والاتر از آنان دارد.

یک نظر

  1. باسلام وتشکر نکات بسیارارزشمندی ذکرشده ولی بهتراست منابع بیشتری عنوان شودومدارک محققان وکارشنان دیگرراجهت بهره برداری بیشترمنتشر فرموده و برای درک بهتر خوانندگان همه رده های سنی کمی سلیس تروعامیانه تربازگوبفرمایید متشکرم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.