سه شنبه , ۳۰ شهریور ۱۴۰۰

آیا ابلیس از فرشتگان بوده است ؟

یکى از مباحث جنجال برانگیز در مبحث فرشتگان این است که آیا ابلیس ملک بوده است یا جن ، که خود را در زمره ملائکه قرار داده بود؟

اکـثـر مـتـکـلمـیـن خـصـوصـا مـعـتـزله و جـمـع کـثـیـرى از امـامـیـه ابـلیـس بـه چـنـد دلیل از جنس فرشتگان نبود، بلکه از طایفه جن بود:
۱- ابـلیـس داراى اولاد و ذریه است و فرشتگان فرزند ندارند؛ زیرا خداوند مى فرماید: آیـا ابـلیـس و فـرزنـدانـش را بـه جـاى مـن دوسـتـان خـود مـى گـیـریـد، حال آن که دشمنان شمایند؟(۴۷) و فرشتگان فرزند ندارند چون فرزند از نر و مـاده بـه وجـود مـى آیـد، و فـرشـتـگـان مـونـث و مـذکـر نـدارنـد؛ زیرا خداوند مى فرماید: فـرشـتـگـان را کـه بـنـدگـان خـداى رحمانند زن پنداشتند، مگر موقع خلقتشان حضور داشتند؟(۴۸)

۲- فرشتگان معصومند- چنان که گذشت ؛ در حالى که ابلیس چنین نیست ، لذا لازم است که از جنس فرشتگان نباشد.

۳- ابـلیـس از آتـش آفریده شده : و بنا به فرموده خداوند که از او حکایت مى کند: مرا از آتش آفریده اى (۴۹) اما فرشتگان از نور آفریده شده اند، چنان که زهرى از عـروه ، از رسـول خـدا (صـلى الله عـلیـه وآله ) روایـت نـمـوده که ، فرشتگان از نور آفریده شده اند.

۴- فرشتگان رسولان الهى اند: و فرشتگان را فرستادگان قرار داد (۵۰) و رسولان الهى معصوم از خطا هستند و چون ابلیس چنینى نبود، پس از فرشتگان نیست .

۵- ابـلیـس از جـن بود؛ چون خداوند مى فرماید: همه فرشتگان سجده کردند مگر ابلیس ، که از جن بوده است (۵۱) .

گروهى از متکلمان و بسیارى از فقها به فرشته بودن ابلیس معتقدند و شیخ طوسى (ره ) در تـفـسـیـر تـبـیـان بـر هـمـیـن عـقـیـده اسـت . ایـنـان دو گـونـه دلیل آورده اند:
۱- خـداونـد در آیـه فـسـجـدوا الا ابلیس …(۵۲) ابلیس را از فرشتگان استثنا نـمـوده اسـت و هـمـین استثنا مى فهماند که ابلیس از فرشتگان است ؛ زیرا استثنا ظهور در اتصال دارد نه انقطاع و انفصال .
در جـواب گـفـتـه انـد: در ایـن قـریـنـه وجـود دارد کـه اسـتـثـنـا مـنـقـطـع اسـت مـه مـتـصـل تـا لازمـه اش بـاشـد که ابلیس از گروه و جنس ‍ فرشتگان است ، چنان که در آیه تصریح شده که ابلیس از جنیان است .

۲- اگـر ابـلیـس از فـرشـتـگـان نـبـود، فـرمـود خـداونـد: اسـجـدوا لادم شـامـل او نـمـى شـد و اگر او مشمول این امر نیم گشت ، غیر ممکن بود خوددارى او از فرمان سـجـده ، سـرکـشـى و عـصـیـان بـه حـسـاب آیـد و هـمـیـن ، دلیل است که ابلیس از جنس ملائکه بود.
از ایـن مـورد جـواب داده انـد کـه : ابـلیـس در ایـن امـر از بـاب غـلبـه داخـل بـود؛ زیـرا ابـلیـس بـا مـلائکـه هـم نـشـیـنـى داشـت و ظـاهـر امـر شـمـال او نـیز شدهاست ، اما این دلیل نمى شود که او از جنى ملائکه باشد، همان طور که منافقان در خطاب یا ایها آمنوا داخل اند با آن که اینان – در واقع – ایمان ندارند. و یـا در اصـول فـقـه مطرح است : خطابى که براى مردان است ، زنان را فرا نمى گیرد و نـیـز عـکـس آن ، بـا آن کـه هـم نـشـیـنـى ایـن دو گـروه بـسـیـار و جـامـعـه او دو مـوجـود تـشـکـیل شده است . شاید بتوان گفت چون فرشتگان مقامشان بالاتر از ابلیس بود وقتى خـطاب شدند که به آدم سجده کنید، فروتنى و سجده کردند، اما ابلیس – که مقامش پایین تـر بـود – وقـتـى مـتوجه شد که او هم باید سجده کند، براى ابراز خود نمایى و غرور، خود را در گروه امر شدگان به سجده در آورد و از سر نافرمانى سجده نکرد.
با مطالب گذشته ، روشن شد که ابلیس فرشته نبود، بلکه از جنیان بود که خود را در گروه و زمره ملائکه الهى در آورد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.